Weekschildkevers (Cantharidae en Malachiidae)

Onder de titel weekschildkevers hebben we twee groepen kevers samengevat die zich beide kenmerken door het bezit van relatief zachte dekschilden. Daar houden de overeenkomsten wel zo'n beetje op, want echt nauw aan elkaar verwant zijn de groepen niet. De echte weekschilden worden ook wel soldaatjes genoemd en vormen een grote groep van vrijwel gelijkvormige kevers in de Benelux. De basterdweekschilden zijn wat minder eenvormig, maar de meeste soorten zijn fraai gekleurd. De Kleine Rode Weekschildkever is ongetwijfeld één van de meest voorkomende keversoorten in de Benelux en heel veel te vinden op schermbloemigen, meestal parend.

Inhoud: 1 soldaatjes, 2 basterdweekschildkevers.

1 Soldaatjes of Echte Weekschildkevers (Cantharidae)

De echte weekschildkevers hebben, zoals de naam al zegt, zachte schilden. Er zijn in de Benelux zeker zo'n vijftig soorten, die allemaal erg lastig uit elkaar te houden zijn. Ze worden ook wel soldaatjes genoemd, omdat ze verticaal bezien wel lijken op een ouderwets soldatenuniform. De volwassen kevers eten meestal insecten. Soms gaan ze actief op jacht, maar vaak eten ze aas. De meeste larven eten slakken en wormen die ze in de strooisellaag bejagen. Maar er zijn ook vegetariërs en alleseters. De volwassen kevers vind je heel erg vaak op bloemen, waar ze zitten te zonnen. Behalve dan de Kleine Rode Weekschildkever hieronder, want die schijnt weinig anders te doen te hebben dan te paren. Omdat de meeste soorten rood of zwart zijn vallen ze erg op, zittend op de grote witte schermen van de schermbloemigen waar ze een voorkeur voor hebben. Omdat in de natuur de kleurcombinatie rood/zwart meestal betekent: gevaarlijk of oneetbaar worden ze door vogels en dergelijke met rust gelaten. De Kleine Rode Weekschildkever is met een lengte van 7 tot 10 mm net iets kleiner dan de meeste van zijn familieleden. Je zou de soort rustig kunnen betitelen als een echte cultuurvolger, die verzot is op bosranden en weilanden met veel wilde bloemen, maar ook op wegbermen, tuinen en slootkanten. Het is dan ook een zeer algemene, ja vaak zelfs zeer talrijke soort in geheel Europa, inclusief de Britse Eilanden, grote delen van Scandinavië en Aziatisch Rusland. Aan het gedrag van de kevers kun je prima een onweersbui voorspellen: als de diertjes massaal verhuizen naar de onderkant van blaadjes, dan is er een onweersbui op komst. Je hoeft je nog niet direct te haasten, want ze verhuizen al uren van te voren! Om al die weekschildkevers uit elkaar te houden, moet je goed letten op de kleuren van de verschillende lichaamsdelen. De Kleine Rode Weekschildkever bijvoorbeeld heeft een rood gezicht en ook de rest van de kop is rood. Het halsschild is eveneens geheel rood. De dekschilden zijn zwart-rood, behalve aan het eind waar ze bijna geheel zwart zijn. Ook de pootjes zijn rood, behalve de voetjes: die zijn zwart.

De Kleine Rode Weekschildkever (Rhagonycha fulva) zit vaak te paren op schermbloemen, zoals het Fluitenkruid en Wilde Peen.

Hieronder een soort die vaak wat lastiger is te determineren, omdat hij in twee kleurvariaties voorkomt. Vaak heeft hij een (rood)gele kleur en dan is hij gemakkelijk te herkennen, omdat er niet veel gelige soldaatjes zijn. Maar net zo vaak is hij erg donker, een soort van bruinachtig rood en lijkt dan wel veel op andere soorten. De Duitsers noemen hem dan ook de "Veranderlijke Weekschild". In het Nederlands is hij genoemd naar zijn gelige verschijningsvorm en heet dus het Gele Soldaatje, maar dat is een beetje misleidend. In de donkere uitvoering lijkt het diertje veel op de Kleine Rode Weekschild hierboven. Toch is het verschil goed te zien: Het Gele Soldaatje heeft een zwart gezichtje, de pootjes beginnen rood, maar worden langzaam aan zwart en de dekschilden beginnen donker, maar eindigen nooit in een zwarte punt. Het is een zeer veel voorkomende soort, al valt dat vaak niet op door die twee kleurvariaties, die de indruk wekken dat je met twee afzonderlijke soorten hebt te maken. In geheel Europa zeer gewoon tot zelfs buitengewoon talrijk.

Dit is het veel voorkomende Gele Soldaatje (Cantharis livida) in een donkere uitvoering.

Hieronder nog zo'n rode soort. Deze lijkt sprekend op de rode uitvoering van het Gele Soldaatje en soms is het nodig de geslachtsdelen te bestuderen om de verschillen te zien. Meestal echter is hij wat kleiner, beginnen de dekschilden niet donker en is de zwarte vlek op het halsschild òf kleiner, òf geheel afwezig. Ook dit is een wijdverbreide soort, die in geheel Europa voorkomt en ook op de Britse Eilanden en in Ierland en Siberië en delen van Noord-Azië.

Nog zo'n lastig te onderscheiden rood soldaatje: Cantharis rufa.

Heel veel soldaatjes zijn zwart, zoals de soort hieronder. Veel van die soorten lijken zoveel op elkaar dat ze geen gewone Nederlandse naam hebben. Cantharis pellucida is iets groter dan de Kleine Rode Weekschildkever. Hij is meestal 10 tot 14 mm. lang. Het is in geheel Europa een gewone soort, maar nooit zo talrijk als de twee voorgaande soorten. Dat komt omdat hij een duidelijk voorkeur heeft voor zijn biotoop: bosranden en bloemrijke weilanden. Om hem te herkennen moet je letten op de volgende kenmerken: het gezichtje is rood, de rest van de kop is zwart. Het nekschildje is geheel rood, zonder zwarte vlekken. De dekschilden zijn geheel zwart en de pootjes ook, behalve het bovenste stukje dat een beetje rood laat zien.

Eén van de vele zwarte soldaatjes: Cantharis pellucida.

Een ander typisch zwart soldaatje is Cantharis obscura hieronder. Ook hij moet het zonder Nederlandse naam stellen. Hij is gemakkelijk te herkennen, want alle onderdelen zijn zwart, behalve de randen van het halsschild. De soort vindt je vooral in eiken, maar hij wordt ook aangetroffen in boomgaarden. Zowel de larven als de volwassen dieren zijn soms schadelijk, omdat ze vreten van net uitlopende blaadjes en bloesems. Anderzijds zijn ze ook nuttig, omdat ze ook andere insecten op het menu hebben staan, waaronder bladluizen. De volwassen kevers zijn met een lengte van 9 tot 13 mm. typerend voor de groep weekschildkevers. Het is in geheel Europa een gewone soort.

Dit zeer zwarte soldaatje heet Cantharis obscura.

De soort hieronder is gefotografeerd terwijl hij uit zijn overwinteringsplaats te voorschijn kwam. Het is een eveneens heel gewone soort, die we niet alleen in geheel Europa kunnen aantreffen, maar ook op een aantal plaatsen in de Verenigde Staten. Zoals zo vaak zijn de kleuren van dieren die net hebben overwinterd iets afwijkend van normaal, maar Boris Büche, een echte keverkenner uit Duitsland, heeft het bevestigd: we praten hier over een nauwe verwant van de Kleine Rode Weekschildkever, namelijk Rhagonycha testacea, die helaas ook al zonder Nederlandse naam door het leven moet. Met een lengte van 9 tot 12 mm een tamelijk kleine soort.

Een neefje van de Kleine Rode Weekschild, zonder Nederlandse naam: Rhagonycha testacea.

2 Basterdweekschildkevers (Malachiidae)

Hieronder zie je een heel mooi kevertje. Het is één van de basterdweekschilden, waarvan er nog zo'n 16 andere leven in Nederland en België. Elke soort heeft z'n eigen kleurcombinatie van meestal metalig groen of blauw met rood. De basterdweekschilden lijken op de gewone weekschildkevers, maar hun schilden zijn minder langgerekt, zodat het achterste deel van het lichaam daaronder vandaan komt. De soort hieronder is de Roodtip Basterdweekschildkever, die heel veel voorkomt op bloemen in de tuin. Hij jaagt daar op andere insecten, maar knabbelt ook graag aan stuifmeel. Hij is te zien van het vroege voorjaar tot de late herfst, al zie je de meeste in juni en juli. Oorspronkelijk een soort van velden en weilanden met wilde bloemen, maar thans ook veel te zien in parken en tuinen. Het is qua grootte een weinig variabel kevertje van zo'n 6 mm. De larven jagen op andere insectenlarven en we vinden ze vooral in koeienvlaaien en vermolmd hout.

De Roodtip Basterdweekschild (Malachius bipustulatus) vind je heel veel op bloemen.

foto's © Hans Arentsen (info@gardensafari.net) en © Hania Arentsen (photog@gardensafari.net).

Bezoek ook Hania's Photographer's Pages (in het Engels) met onder meer foto's van Nederland, Duitsland, China en de Verenigde Staten.