Mieren (Formicidae)

Dat ook mieren tot deze orde behoren mag gek klinken, maar een paar keer per jaar "gaan de mieren vliegen". De dieren die gaan vliegen zijn mannetjes en koninginnen. Na de bevruchting beginnen de koninginnen een nieuwe kolonie. De meeste mieren die je ziet zijn werksters die nooit vleugels krijgen. In heel veel tuinen vind je de Grauwzwarte Mier, die om onduidelijke redenen ook wel Bruine Mier wordt genoemd. Deze kleine mier is nauw verwant aan de soms onaangename, maar zeer interessante Rode Bosmier die in het bos van die grote mierenhopen maakt.

Links: ook deze mier, waarschijnlijk de Bruine of Grauwzwarte Mier (Formica fusca), gaat soms vliegen. Rechts: een gevleugelde koningin van de Behaarde Rode Bosmier (Formica rufa)

Hieronder een geel gekleurde soort, die dan ook Gele Weidemier heet. Ook deze soort woont in grote kolonies. Deze worden vooral in gras gemaakt en bestaan uit duidelijke mierenhoopjes tussen de grasstengels. Overigens zijn gazons net zo geschikt voor het diertje als weilanden en dus is de naam een beetje misleidend. Deze soort leeft veel meer ondergronds en wordt maar zelden rennend door de tuin gezien.

Dit is de Gele Weidemier (Lasius flavus), die onder meer onder de grond schimmels kweekt.

Hieronder nog een gele soort. Hoewel de mier sterk lijkt op de Gele Weidemier hierboven, behoort hij tot een geheel andere soort. Let maar eens op de veel langere verbinding tussen voor en achterlijf! Volgens Jorgen Kienstra gaat het hier om een Myrmica-soort en waarschijnlijk Myrmica rubra. Een onaangenaam heerschap dat in het Nederlands de naam Rode Steekmier draagt, omdat de diertjes zijn uitgerust met een werkende angel (de meeste mieren steken niet maar bijten).

Nog een gekleurde mierensoort: de Rode Steekmier (Myrmica rubra).

De meest bekende mier in de Benelux is zonder twijfel de Zwarte Wegmier. Een enigszins misleidende naam, want veel exemplaren zijn eerder donkerbruin dan zwart. Deze soort is in elke tuin te vinden en nestelt graag langs paden, onder tuin- en stoeptegels, muren enzovoorts. Het is een echte alleseter. Andere kleine diertjes worden overvallen en doodgebeten en vervolgens naar het nest getransporteerd. Maar ook kadavertjes, plantendelen, zaden en schimmels worden naar het nest gebracht. De soort melkt ook heel graag bladluizen en verdedigt deze zelfs tegen hun vijanden, zoals lieveheersbeestjes. Werksters en mannetjes zijn 3 tot 5 mm, de koningin 8 tot 9 mm. Koninginnen zie je vooral tijdens het uitvliegen in de zomer. De Zandmier lijkt sterk op deze soort, maar is een soort van heide en duin en vermijdt tuinen en parken.

De gewoonste mier in de Benelux: de Zwarte Wegmier (Lasius niger).

Mieren vormen vaak enorme kolonies, die we meestal staten noemen. Eén mierenkolonie kan miljoenen exemplaren bevatten, vooral in de tropen. Er moet heel veel werk verzet worden om zo'n kolonie in stand te houden en daarom worden er gespecialiseerde mieren geboren: allereerst koninginnen die voor de voortplanting moet zorgen, soldaten die de kolonie moeten beschermen, werksters die meestal kleiner zijn dan de soldaten en die het voedsel versjouwen, het nest verzorgen en voor de jongen zorgen en tenslotte de mannetjes die alleen tijdens de paarvluchten een rol spelen. Soms zijn er zelfs nog verschillende soorten werksters: sommige hebben een grotere kop om het voedsel te versjouwen, andere gaan op zoek naar nieuwe voedselbronnen ('verkenners').

Lasius niger mieren melken een bladluis.

De omgeving van een mier is nogal veranderlijk: bloemen komen en gaan, stenen blijven gelukkig langer bestaan.

Er zijn dieren die in mierenkolonies wonen. Zo zijn er een aantal kortschildkevers die een voor mieren lekkere stof afscheiden. De mieren eten daarvan graag en als beloning mag de kever in het behoorlijk veilige mierennest wonen. Ook het witte pissebed hieronder woont in mierennesten. Of de mieren ook aan hem iets hebben, weten we niet. Meer over deze pissebed op de duizendpootpagina.

De witte Pissebed Platyarthrus hoffmannseggi verdwijnt snel in het nest van de Zwarte Wegmier (Lasius niger).